Ooit heeft Israël een oorlog moeten voeren die de geschiedenis ingegaan is als de Yom Kippoer-oorlog. Een oorlog die begonnen is op de Grote Verzoendag. Het Hebreeuwse woord ‘kippoer’ betekent: verzoening. Zoals we weten is dat een centraal woord in de Schrift. Toen prof. Den Heijer destijds kritische vragen stelde over de verzoening, voelde iedereen aan dat daarin het hart van het geloof in het geding was. Waar de verzoening door het bloed van Christus geloochend wordt, snijden we het hart uit het christelijke geloof weg. Het is daarom goed om in deze bijdrage enkele gedachten over dit centrale gegeven uit de Bijbel naar voren te brengen. We zullen zien dat het ook consequenties heeft voor de verhoudingen onderling.

Oude Testament

Het feit dat de Grote Verzoendag een feest is wat in het oude Israël jaarlijks gevierd werd, geeft wel aan hoe belangrijk de zaak van de verzoening in het Oude Testament was. Meer dan 100 keer wordt er in dit gedeelte van de Bijbel over gesproken. De achtergrond van het woord ‘verzoenen’ ligt gebied van het recht. Wanneer eigenlijk het leven een mens gegeven moest worden om het verstoorde evenwicht vanwege een gepleegde misdaad te herstellen, kon er iets anders ter vervanging gegeven worden. Dat gebeurde dan door middel van een offer. Een beest gaf zijn leven ter vervanging van een mens.Op de Grote Verzoendag werd dat voor het hele volk gedaan. Het bloed van een bokje werd dan door hogepriester gebracht naar het verzoendeksel van als teken dat de schuld van het volk verzoend

plaats van het leven van het volk, werd het leven een dier geofferd. In het Oude Testament gaat daarom heel nadrukkelijk in de cultus om het plaatsvervangende offer ter bedekking en uitdelging schuld die een mens gemaakt had. Heel af en toe zie je dat een mens zichzelf in de waagschaal stelt om het leven van anderen te redden.  Denk aan Mozes die zichzelf wilde opofferen schuld van het volk uit te delgen die ze gemaakt hadden vanwege hun dans om het gouden kalf (Ex.32:32v.). Dit ‘aanbod’ werd door God afgewezen. Zover hoefde Mozes niet te gaan. Vermeldenswaard is nog dat het initiatief tot verzoening van God uitgaat. In Lev.17:11 lezen we dat God van een zoenoffer zegt dat Hij het op het altaar gegeven heeft ter verzoening. Niet de mens hoeft God gunstig te stemmen, maar God is in Zichzelf genadig en dat blijkt uit de instelling van de offerdienst door Hemzelf.

Nieuwe Testament

In het Nieuwe Testament duiken er twee woorden op die met ons onderwerp alles te maken hebben. Allereerst

het woord ‘katallagč’ dat wijst op de zaak van het verzoenen zelf. Er moeten twee tegengestelde partijen bij elkaar gebracht worden en dat heeft God in Christus Zijn Zoon gedaan. De woorden uit 2 Kor. 5 dat ‘God in Christus de wereld met Zichzelf verzoenende was’, komen dan direct in het vizier. Het initiatief is van God uitgegaan om mensen die tegenover Hem staan weer in een goede verhouding tot Hem te brengen. Deze zaak van het katallagč is echter mogelijk gemaakt door de ‘hilasmos’ die Christus tot stand heeft gebracht. Daarmee komen we bij het tweede

woord wat in de Bijbel alles zegt over de zaak van de verzoening. Zoals in het Oude Testament een offer gebracht moest worden ter vervanging van een mens, zo heeft Christus Zichzelf als offer gegeven ter vervanging van ons leven waarmee we zouden moeten boeten vanwege onze hemelhoge schuld. Wat Mozes niet hoefde te doen deed Hij. In de eerste brief van Johannes staat het er zo heel duidelijk dat Christus ‘een verzoening (hilasmos) is voor onze zonden’. Zijn bloed dat Hij gegeven heeft, is voor ons bevrijdend en verzoenend. Dat is de diepe en troostrijke betekenis van Christus’ kruisdood. Een zondaar en God zijn bij elkaar gebracht (katallagč) door het eenmalige en afdoende offer (hilasmos) op de kruisheuvel Golgotha.

Van verticaal naar horizontaal

Deze verzoening tussen God en mens (verticaal), heeft nu ook gevolgen voor de verzoening onderling (horizontaal). Helaas leven we in een wereld waar heel wat onverzoenlijke tegenstellingen zijn. In het groot, tussen volkeren of bevolkingsgroepen, maar ook in het klein, tussen familieleden en gemeenteleden. Iedereen begrijpt dat de verzoening die Christus tot stand heeft gebracht ook alles te maken heeft met de verstoorde verhoudingen onderling. Het bekende verhaal dat Jezus verteld heeft over de onbarmhartige dienstknecht die een broeder geen schuld kon kwijtschelden terwijl hem net een immense schuld was kwijtgescholden, is daar een ontdekkende illustratie van (Matth.18:21-35). Zo moet het dus niet! Wie leeft van de verzoening in Christus kan niet onverzoenlijk zijn tegenover zijn naaste. ‘Gelijk als Christus u vergeven heeft’, zegt Paulus, ‘vergeeft ook elkaar’ (Kol.3:13).

Dat dat niet eenvoudig is, zal duidelijk zijn. Maar dat het mogelijk is, mag ook gezegd worden. Als illustratie

mag het verhaal van Jacob en Ezau dienen. We weten van de enorme tegenstelling tussen die twee broers. We hoeven dat niet uit te leggen. Op een gegeven moment moeten die twee elkaar ontmoeten. Jacob ziet er enorm tegenop. Hoe zullen ze elkaar weer recht in de ogen kunnen zien. Jacob probeert het ‘aangezicht van zijn broeder te verzoenen met geschenken’ (Gen.32:20). Maar dat geeft nog geen innerlijke rust. Op weg naar de ontmoeting met Ezau krijgt Jacob een ontmoeting met God. Jacob belandt bij Pniël in een worsteling met God. Hoe kan Jacob voor God bestaan? Het gaat in die worsteling om de verzoening met God. Tot zijn grote vreugde mag Jacob vrede ontvangen in zijn hart omdat hij ‘God gezien heeft van aangezicht tot aangezicht’. Toch verzoening! Vanuit deze ontmoeting kan hij Ezau ontmoeten en onder ogen komen. En de volgende dag gaat het inderdaad in de ontmoeting met Ezau wonderlijk goed. Geen onverzoenlijke tegenstelling meer. Zo is er hoop voor alle schijnbaar onverzoenbare verhoudingen. Vanuit de verzoening met God is er verzoening mogelijk met elkaar. ‘Geliefden, indien God ons alzo lief heeft gehad, zo zijn ook wij schuldig elkaar lief te hebben’ (1 Joh.4:10).

DS. R.W. VAN MOURIK