Waarden en normen zijn begrippen waarover we veel horen en lezen in deze tijd. In onze multiculturele en multireligieuze samenleving ontdekken we dat mensen en groeperingen er verschillende waarden en normen op nahouden. Niet zelden ontstaan daardoor grote spanningen in het samenleven.

Waarde - norm

Wanneer we als christelijke gemeente in het gesprek over waarden en normen betrokken worden, is het van belang om te bedenken waarover we spreken. In de zin waar wij erover spreken geeft het groot woordenboek der Nederlandse taal van Van Dale het volgende aan:

Waarde = betekenis door gehalte (bijv. ‘zedelijke waarde’)

Norm = regel, richtsnoer

Christelijk

In de christelijke gemeente gaat het dan over waarden en normen die hun betekenis en inhoud ontlenen aan het christelijk geloof en daarmee aan Christus. En in Christus aan de Drieënige God. We belijden Hem als Vader, Zoon en Heilige Geest. Hij heeft Zich aan ons in Zijn Woord geopenbaard. Uit de Bijbel weten wij wie Hij is en wat Hij doet. We belijden op grond daarvan dat de Here regeert. Zijn waarden en Zijn normen erkennen wij als bepalend voor ons en voor aller leven.

Kernwaarde en kernnorm

Waarden en normen zijn begrippen die alleen iets te zeggen hebben in relaties. Ik waag het om te zeggen dat de kernwaarde ‘de liefde’ is (‘God is liefde’ 1 Johannes 4: 8 en 16). Daaruit zijn alle andere waarden af te leiden. Deze liefde bepaalt het gehalte van alle relaties die de Here God onderhoudt, in de door Hem geschapen werkelijkheid. Deze kernwaarde vertaalt zich in de kernnorm ‘liefhebben’. Uit deze norm zijn alle andere normen af te leiden. De samenvatting van de wet van God die Jezus Christus heeft gegeven (Mattheüs 22: 37-39) namelijk, God lief te hebben boven alles en de naaste als jezelf, omvat leven en samenleven. Hoe vertalen zich deze waarde en norm naar onze relaties?

God liefhebben

De eerste relatie waarin we gesteld zijn is die tot onze Schepper, die in Christus ook de Herschepper is van ons leven. God heeft ons in Christus lief, opdat wij Hem zullen liefhebben. Kernbegrip in het liefhebben van God is ‘de Here vrezen’. Dat is met diep ontzag vervuld zijn voor de heilige God en Zijn majesteit erkennen. Hem eren en dienen. Maar daaraan verbonden de verwachting dat Hij met Vaderlijke zorg ons zal blijven omringen.

Jezelf  liefhebben

In strikte zin spreek je niet over een relatie met jezelf. Toch is de waarde ‘liefde’ en de norm ‘liefhebben’ voor de aanvaarding van jezelf onmisbaar. Het is de belijdenis van het leven als gave van Gods liefde. Erkenning dat de Here je bedoelt als een parel in Zijn hand. Je bent mens Gods, door Hem bemind. Soms is het moeilijk dat te aanvaarden door de beperkingen die je bij jezelf ontdekt. Elk mens ontvangt gaven en talenten en de Here verlangt ernaar dat we die ontdekken en zullen gebruiken.

Je naaste liefhebben

Je naaste liefhebben betekent zoveel als: leven in het besef dat welke ander op deze aarde ook schepsel van God is. Het recht op leven en zorg geldt allen. Samenvattend kun je zeggen eerbied voor het leven. Liefhebben betekent concreet dat we geroepen zijn om de ander te dienen met de liefde waarmee de Here Jezus ons gediend heeft. Respect, trouw, zorgzaamheid, integriteit, rechtvaardigheid zijn in dit dienen belangrijke afgeleide waarden die in een dienstbare houding resulteren.

Liefde tot de gemeente

De gemeente is de zichtbare gestalte van het Koninkrijk van God in de tijd. Als ergens een plaats is waar de waarden en normen naar Gods liefde zichtbaar dienen te zijn, is het in de christelijke gemeente. Zij leeft immers in het bijzonder van Gods genade en liefde. Ze draagt ook de roeping om in de wereld het getuigenis van Gods liefde uit te dragen met woord en daad. Liefde krijgt in de gemeente gestalte in de gemeenschap. We weten dat de Psalmdichter al zong: Waar liefde woont gebiedt de Heer de zegen (Psalm 133).

Liefde tot de samenleving

In de samenleving en de maatschappij dragen wij de liefde als kernwaarde uit in het begrip ‘gerechtigheid’. Daarin krijgen verantwoordelijkheid, solidariteit, objectiviteit, gezag en transparantie een gezicht in bijv. een goede wetgeving, eerlijke rechtspraak en veilige leef- en werkomgeving. We beseffen dat wij niet in een maatschappij leven waarin de theocratie, de regering door God, door iedereen erkend wordt. Dat maakt het echter dringender om wel in de wereld onze plaats in te nemen, zonder van de wereld te zijn.

Liefde tot de geschapen werkelijkheid

Onze verantwoordelijkheid als christenen reikt verder dan het leven en samenleven van ons mensen. De Here heeft ons in relatie gesteld tot Zijn gehele geschapen werkelijkheid. In de bijbel lezen wij dat Hij ons opdraagt Zijn schepping te bewaren en te beheren. Als rentmeesters heeft Hij ons daarin geplaatst. Liefde tot de schepping dragen we bijvoorbeeld uit in respect, zorgzaamheid, soberheid en matigheid in onze omgang met de schatten die de Here in Zijn schepping verborgen heeft. Zorg voor natuur en milieu staan hoog op de agenda van de christelijke gemeente.

Uitleiding

We beseffen dat min of meer een ideaalbeeld is getekend. Een beeld zoals het door de Here bedoeld is. Leven en samenleven uit kracht van Zijn liefde tot ons. De gebrokenheid dringt zich evenwel vanuit onze wereld aan ons op. Het gebed om de doorwerking van de Geest van Pinksteren blijft daarom steeds weer nodig. Waar immers de Geest des Heren is, daar is vrijheid. Daar komt het leven tot Gods waarde en tot Gods norm, tot liefde en liefhebben.

Ds. B. den Butter