Wanneer je praat over waarden en normen, waar hebben we het dan over? Zijn waarden universeel: voor alle tijden en plaatsen geldend? In hoeverre heeft dit te maken met eigen geloofsbeleving? In deze rubriek een gesprek daarover met Cobie Westland, die na 10 jaar leiding aan de christelijke Thuiszorg te hebben gegeven, per 1 juni dit jaar is gestopt met dit werk, omdat zij gebruik gaat maken van  de O.B.U.-regeling. Voordien was zij ruim dertig jaar binnen het  onderwijs werkzaam.

Hoe zou je kort kunnen duiden wat ‘waarden en normen’ inhoudt?

Wel, simpel gezegd: het goede doen en het verkeerde nalaten. Eigenlijk gaat het om harmonie tegenover disharmonie, deugden tegenover ondeugden, het goede tegenover het kwade. Tegelijk besef ik dat dit andere vragen oproept.

Je bedoelt onder andere wie bepaalt wat goed is?

Inderdaad, ik denk dat het thema alles te maken heeft met wat God bedoelde met de schepping en het leven van ons mensen als de kroon op Zijn schepping. In het begin was alles goed, van waarde: God zag dat het goed was. Er was één ding dat je een norm zou kunnen noemen, toen God zei: ‘van die ene boom zult gij niet eten’. De mens kreeg een eigen wil en werd daardoor verantwoordelijk voor zijn handelen.

Even terug naar de tegenstellingen die je noemde. Kun je enkele waarden en wat geen waarde heeft noemen?

Waarden voor mensen zijn o.a. liefde, saamhorigheid, dienstvaardigheid, vrijheid, respect voor anderen. Ze horen bij Gods goede schepping. Wat het leven schaadt is bijvoorbeeld: haat, individualisme, egoïsme, onvrijheid, machtsmisbruik. Allemaal ‘onwaardigheden’ die ervoor zorgen dat mensen niet tot hun recht komen (doel missen = zonde).

Kun je spreken van christelijke en niet-christelijke waarden en normen?

Eigenlijk niet. Ook wat als niet-christelijk of algemeen menselijk geduid wordt, is afgeleid van de oorsprong: God

en Zijn schepping. Dat is niet waar omdat ik het geloof. . . ., het is waar en ik mag het geloven! Dat God zoveel waarde aan zijn schepping en zijn schepsels hecht, getuigt wel dat Hijzelf zorgt voor herstel van de gebrokenheid (Joh. 3 : 16). Veel mensen geloven niet. Dan ook zijn waarden universeel. Denk aan de Tien Geboden, leefregels,

die God alle mensen ten goede heeft gegeven. Dat is vrijheid in gebondenheid.

Het valt niet te ontkennen dat door de jaren heen waarden en normen bij velen zijn vervaagd. Christelijke ethiek (bezinning) op het menselijk handelen, vanuit het perspectief dat de bijbel biedt, ontbreekt vaak. Wat zijn jouw gedachten daarover en hoe ervaar je dat zelf?

Helaas is die vervaging er. Ik kan waarden en normen niet los zien van de bijbelse Boodschap. Onze levensstijl moeten we daaraan toetsen. Kernwoord in christelijke ethiek is liefde. Echte liefde met een zuiver geweten is een gebod. Er is geen rangorde in de geboden. Dit gebod kent wel de hoogste norm. Alleen liefde kan kwaad bedekken en niet toerekenen. Lees Paulus’ raadgevingen daarover aan ons in Fil 4 : 8 en 9. Die moeten geleerd en doorgegeven worden. Een belangrijke opdracht voor iedereen. Misschien ligt daar wel de oorzaak van wat we signaleren als het verlies van waarden en normen met de laatste jaren de oproep om herstel daarvan.

Dat brengt me bij het onderwijs waarin je lange tijd werkzaam was. Je sprak over leren en doorgeven. Is de school bij uitstek de plaats waar dat plaats moet vinden?

We moeten doorgeven wat we van waarde vinden in elke situatie waar dat van toepassing is. In de eerste plaats in het gezin, waar ouders deze opdracht hebben. Ook als leerkracht op school, collega op de werkplek, leidinggevende, gemeentelid, buurtbewoner en wie maar op ons pad komt. Wat is van waarde? Wel, een oud gezegde luidt: ‘waar het hart vol van is. . . . .’. Zelf ken ik de zegen van het opgroeien in een gezin en ouders met een hart vol liefde voor de Here Jezus. Ook voor hun kinderen en de kerk als gemeente rondom het Woord. Wat je thuis meekrijgt, of op een andere manier, dat blijft je bij. Belangrijk is wat jij zelf doet met wat je hebt meegekregen.

Hoe belangrijk vind je scholen met een goede en duidelijke regelgeving?
Zo’n regelgeving is niet alleen belangrijk maar ook noodzakelijk. In aansluiting op het voorgaande ben ik van mening dat kinderen al vroeg moeten leren wat kan en wat niet kan, wat op die manier kan doorwerken in het vervolgonderwijs. Een goed houvast  is van wezenlijk belang. Missen zij dat, dan is het gevaar groot dat dingen erg fout kunnen gaan. Onlangs las ik in een artikel dat veel scholen de weg kwijt zijn. Als oorzaak werd aangegeven dat  die scholen geen eigen duidelijke regels kennen. Nadelige gevolgen voor sommige leerlingen en onderwijsgevenden zijn dan vaak aanzienlijk.

Als het gaat om de omgang met elkaar in de samenleving vroeger en nu, merk je dan verschil?
Zonder in dat opzicht voorgaande tijden te idealiseren lijkt het mij dat vooral nu veel mensen nogal ik-gericht zijn in plaats van het wij-gevoel te kennen. Zijn er niet veel meer dingen voorhanden om ons hart mee te vullen? Zelfs kinderen kunnen al zo heel veel hebben. Het zelf de dingen wel kunnen regelen en elkaar niet meer nodig hebben kan ongemerkt ons leven binnensluipen. Wie durft te zeggen dat hij of zij daar niet door wordt beïnvloed? Het lijkt mij bijvoorbeeld voor jongelui in dat opzicht moeilijker dan toen ik twintig was.  

Wat zou je, afgezien van het feit dat wel meer te vertellen valt, tot slot nog willen zeggen?

Soms denk ik, gelet op de grenzeloosheid zowel in het groot als in het klein en waar vaak het leven van anderen niet meer wordt geteld door geweldstoename, dat het verlies aan waarden en normen ook tekenen van de eindtijd, de tijd waarin wij leven, zijn. In de bijbel lezen we dat ‘de liefde zal verkillen’ en ‘mensen liefhebbers zullen zijn van zichzelf’. Maar: we lezen daarin ook ‘dit is Mijn gebod dat u elkaar liefhebt’. Gods norm voor ons leven! Daarop mogen we ons richten. Het lijkt me heerlijk als alles weer goed zal zijn, een nieuwe aarde. . . . vol van de waarden die ik aan het begin noemde. Soms mag je er gelukkig al iets van zien!

T.J.LOKHORST