Hoe kijken niet-christenen tegen de kerk aan en hoe zien zij de mensen van die kerk? Belangrijk voor ons als gemeente om dat te weten, zodat we het beeld -indien nodig- kunnen bijstellen en we weten hoe er over ons gedacht wordt op het moment dat we in contact komen met niet-kerkelijken.

Het beeld dat Nederlanders hebben van de kerk varieert van onbekend tot onbemind. In 1999 vroeg het NIPO aan ex-kerkelijken en aan mensen die nooit kerkelijk waren geweest om te reageren op een serie stellingen die een positief, dan wel een neutraal of negatief beeld geven van kerkgangers. Hoge scores halen typeringen van kerkgangers als ‘oude mensen’, ‘serieuze mensen’, ‘mensen die zich beter voordoen dan ze zijn’(zie hieronder), ‘mensen die denken dat ze beter zijn dan anderen’, ‘mensen die je laten merken dat je er niet bij hoort’. Al deze typeringen worden onderschreven door circa 20% van de niet-kerkelijken en een ongeveer gelijk deel van de ex-kerkelijken. Overigens geeft maar liefst 35% van de niet-kerkelijken aan geen enkel beeld te hebben van kerkmensen.

Het instituut kerk heeft bij het overgrote deel van de Nederlanders een moeizame reputatie 

De vraag is hierbij wel of de ondervraagden concrete beelden van mensen voor ogen hadden: buren, vrienden, collega’s of familieleden die christen waren. Zouden dezelfde typeringen zijn onderschreven als het ging om concrete mensen? Deze vraag is belangrijk omdat het instituut kerk bij het overgrote deel van de Nederlanders een moeizame reputatie heeft. Voor een betrekkelijk kleine groep niet-kerkleden heeft de kerk wel een zekere betekenis als hoedster van normen en waarden, maar de persoonlijke levenssfeer wordt daardoor op geen enkele wijze beïnvloed. Als er al een positieve waardering is, dan is dat het geval als de kerk uitspraken doet, die de meningen die mensen toch al hebben, ondersteunt. Verder dient zij zich afzijdig te houden van wat mensen beleven als hun privé-sfeer. Als zij dit niet doet, is het afgelopen met de waardering en wordt zij gezien als een instituut dat mensen ‘voorschrijft hoe te leven’.

Dit wantrouwen of zelfs deze afkeer, heeft voor een belangrijk deel te maken met een gegroeid individualisme. De kerk is niet de enige die onder deze houding lijdt. Hetzelfde geldt in meer of mindere mate voor de vakbeweging en voor politieke partijen. Politieke partijen zien hun ledenbestand afkalven, tenzij zij zich richten op kleinschalige belangen ‘op straatniveau’ (zoals de SP dit doet). Dat laatste is natuurlijk wel een interessant gegeven voor kerken. Ook al zijn instituten verdacht, daarmee is er nog altijd wel een grote behoefte aan gemeenschap, aan het opgenomen zijn in een bezield verband, mits dat niet te grootschalig en onpersoonlijk is.

Ook al zijn instituten verdacht, mensen hebben wel behoefte aan gemeenschap 

Hier komt ook de vraag naar boven hoe kerkleden zelf de kerk zien. Enerzijds valt op dat alles wat boven het plaatselijke kerkelijke leven uitgaat (classes, synodes enz.) het overgrote deel van de kerkleden niets zegt. De kerk als organisatie, als instituut, heeft een zeker krediet, maar in het algemeen wil men er niet te veel van merken. Aan de andere kant spreken veel kerkleden toch wel weer over de kerk als een instituut. Zij ‘gaan naar de kerk’. De kerk, dat zijn de mensen, niet het gebouw, het orgel, de ambten enz.. Het vermoeden is dat veel kerkleden, bewust of onbewust, een zeker onderscheid maken tussen de ‘kerk’ als naam voor het instituut en de ‘gemeenschap van gelovigen’ die zij op allerlei manieren beleven.

Tot zover het algemene beeld dat uit onderzoek naar voren is gekomen. Eigen ‘onderzoek’, middels een interview maakt bovenstaande wellicht wat concreter: Dick en Leonie Visser uit Huizen, waren bereid om te vertellen wat hun beeld van de kerk was en hoe zij er inmiddels tegenaan kijken. Hun beeld is namelijk bijgesteld sinds zij de oriëntatiekringen bezoeken. Dick (42 jaar), niet geboren - wel getogen in Huizen, heeft op school en ook thuis christelijke gewoonten meegekregen. Leonie (37) komt uit een katholiek gezin dat met kerst de mis bijwoonde. Sinds hun trouwdag in 1996 zijn er best veel dingen (nare en mooie) gebeurd, waardoor ze een sterk gevoel kregen: er is meer. Ze ontmoetten mensen die bij hun eigen zorgen en ziekten toch Gods nabijheid ervoeren. Dat maakte nieuwsgierig. Ze gingen op ontdekkingstocht…

Onbegrijpelijke taal

Dan is er het beeld van kerkmensen. Door de week doen ze dingen die absoluut niet door de beugel kunnen en ’s zondags zitten ze in de kerk. Alsof ze hun week daarmee goed maken. “Terwijl onze lieve Heer zo ook wel ziet wat je wel of niet goed doet”.

Eigenlijk voelden ze zich van te voren al veroordeeld

Leonie en Dick hadden sterk het idee dat deze kerkmensen ook wel een mening over hen zouden hebben. Zo van: wat doen zij in de kerk? Eigenlijk voelden ze zich van te voren al veroordeeld. Dit bleek gelukkig niet zo te zijn. De mensen waren erg aardig en maakten dat ze  zich welkom voelden. Ze merken dat mensen er juist ook zeer enthousiast over zijn als ze horen dat ze de oriëntatiekring volgen. Een beetje té, volgens Dick, want hij wil vooral niet gepusht worden om naar de kerk te gaan.

Leonie vindt het heel belangrijk dat mensen elkaar in hun waarde laten. Of je nou Jehova-getuige bent, of moslim. Het gaat om je intentie. Als zij vol overtuiging jou hun goede boodschap willen brengen, dan moet je dat respecteren. “Uiteindelijk is de God van joden, christenen en islamieten dezelfde”, aldus Leonie.

Dick wacht een beetje op een verlangen naar de kerk. Dat verlangen moet vanzelf komen en dat is er op dit moment nog niet. Beiden willen nog niets overhaasten en vinden het tempo van leren-via-de-kring al hoog genoeg.

Fijn om te horen dat het beeld dat Dick en Leonie van dé kerk, niet is bevestigd door het gedrag of de ontvangst van de individuele gemeenteleden. Belangrijk ook om je wekelijks bewust te zijn dat er nieuwkomers in de kerk kunnen zitten; om deze mensen op een positieve manier te benaderen, ze welkom te heten. Hen mee te laten delen en te laten genieten van onze meerwaarde-in-Christus. Bidt u alvast mee of het verlangen waar Dick en Leonie op wachten voor hen werkelijkheid gaat worden?

Henriët Baas-Seinen

Gedeelten van de tekst buiten het interview om, zijn overgenomen uit: De werkers van het laatste uur – de inwijding van nieuwkomers in het christelijk geloof en in de christelijke gemeente; auteur: Stefan Paas