Er bereikte mij een drietal vragen op het medische vlak, die rond het sterfbed met twijfel te maken hebben. Graag ga ik kort daarop in.

1. Als een ernstig zieke morfine krijgt toegediend en kort daarna overlijdt, betekent dat dan dat er euthanasie is gepleegd?

Benauwdheid en pijn zijn twee veel voorkomende klachten bij een terminale patiënt, waarbij wij dankbaar gebruik mogen maken van een medicijn dat de pijn en benauwdheid kan verminderen, dit is morfine. Soms wordt het als tablet voorgeschreven, soms als pleisters, soms via een pompje of per injectie. De injectie wordt vooral gebruikt als er snel hevige pijn of benauwdheid optreedt.

- Goed gebruik van morfine richt zich vaak op een dosis die voldoende is ter bestrijding van de klachten.

- Goed gebruik van morfine kan juist levensverlengend zijn, omdat het de klachten vermindert en de kwaliteit van leven verbetert.

- Als het doel van morfine toedienen bestrijding van de pijn en/of benauwdheid is, is er in principe geen sprake van euthanasie, ook al overlijdt de patiënt kort na toediening. Het overlijden hoeft dus geen direct gevolg van toediening te zijn.

2. Een familielid van mij, die nooit tot geloofszekerheid kon komen, kreeg op zijn sterfbed morfine toegediend en kwam kort daarna wèl tot zekerheid. Was dit 'echt' of kwam het door de morfine?

Mijn eerste reactie is: al kwam het door de morfine dan kan het toch door God gebruikt en dus echt zijn.

Het doet mij denken aan het visioen van Petrus met de reine en onreine dieren. Petrus had honger en God gebruikte deze honger voor dit visioen. Het was dus niet omgekeerd dat Petrus een visioen kreeg omdat hij honger had.

In de tweede plaats: morfine kan in eerste instantie een roze wolkje geven, maar dat is een bijwerking die snel verdwijnt. Je kunt door morfine ook min of meer in de war raken, maar dan gaat het vooral om dingen zien die er niet zijn, zoals muizen in je bed of een aap voor het raam.

Het ziekzijn zelf kan je ook in de war maken: angstig, niet meer precies weten waar je bent, moeite met concentreren. Dit zijn nu niet echt de omstandigheden waarin een onzeker iemand makkelijk geloofszekerheid krijgt.

3. Is een spuitje waarmee iemand kunstmatig in slaap wordt gehouden tot hij overlijdt euthanasie?

Dit spuitje zal ‘Dormicum’ zijn. Volgens huidige regels is toediening van Dormicum geen euthanasie mits er sprake is van:

- iemand die zeer ernstig lijdt en het lijden niet voldoende meer te verlichten is terwijl andere middelen al maximaal zijn toegediend;

- wanneer het overlijden binnen 1 tot 2 dagen wordt verwacht.

Als aan deze voorwaarden is voldaan, kan de behandelend arts ervoor kiezen, samen met patiënt en familie, het bewustzijn zo te verminderen dat de patiënt in slaap is, in bewusteloze toestand. Het probleem ligt vooral bij voorwaarde twee, hoe zeker weet je dat het overlijden binnen 1 tot 2 dagen plaats zal vinden?

Als het langer duurt, laat je iemand dan weer wakker worden? Bereid je de patiënt erop voor dat hij eventueel ook weer wakker kan worden in plaats van overlijden? Wat betekent dit voor patiënt en zijn of haar naasten?

Wat dit betreft zijn er nog een aantal moeilijke vragen, waarop de antwoorden ook voor ons artsen nog niet duidelijk beantwoord zijn.

J.J. Brasser-Rebel