Wanneer we het schilderij ‘De verloren zoon’ van Rembrandt goed bekijken dan valt op dat de handen van de vader geschilderd zijn als een brede mannenhand en een slanke vrouwenhand.

Wellicht werd Rembrandt geïnspireerd door de Bijbel waar in een aantal teksten in moederlijke beelden over God gesproken wordt, t.w.: Jesaja 49:15 en 66:12-13.

Mannelijk - vrouwelijk
Het OT en NT gebruiken mannelijke taal voor God. In het Grieks lezen we het mannelijke woord ‘theos’ voor 'god'. Daarnaast zijn de meeste vergelijkingen - zoals vader, koning en herder - mannelijk.

Opvallend is wel dat het woord voor 'barmhartigheid' afgeleid is van het woord 'moederschoot'. Gods barmhartigheid (erbarmen) is als het erbarmen van een moeder voor haar kind. Erbarmen komt voort uit de moederschoot.

Beelden

We moeten wel beseffen dat de Here in Zijn openbaring gebruik maakt van voor ons begrijpelijke beelden. Op deze manier buigt de Here Zich naar ons mensen toe om Zich voor ons begrijpelijk te maken. Natuurlijk zijn deze beelden gebrekkig, want welke aardse vader of moeder kan bij de Here in de schaduw staan! De beeldspraak is echter wel veelzeggend en wijst ons het goede spoor. Als een vergevende vader, als een troostende moeder (denk aan de beide handen op de schouders van de verloren zoon) wordt God door het geloof ervaren.

De Bijbel spreekt onder andere over God als 'vader'. Betekent dat dan ook dat het christendom een mannelijke godheid heeft?

Afzonderlijke personen en sociale rollen, uit het leven van het oude Oosten, worden gebruikt als model voor het goddelijk handelen en de goddelijke persoon. Bekende vergelijkingen zijn: herder en vader. Wie God Vader noemt, zegt dat de rol van de vader in het oude Israël bruikbare inzichten oplevert over wie God is. Daarmee is niet gezegd dat God een mannelijk menselijk wezen is. Zoals hierboven gezegd, laat de Bijbel zien dat moeders ook een gelijkenis vormen voor aspecten van Gods liefde. Hoewel het duidelijk is dat er hoofdzakelijk verwijzingen zijn naar vaderlijke rolmodellen, is het ook duidelijk dat zowel vaders als moeders in de bijbel fungeren als gelijkenis voor God.

Het is van wezenlijk belang in te zien dat mannelijke en vrouwelijke seksualiteit niet op God toepasbaar zijn. Seksualiteit is een kenmerk van de geschapen orde. Binnen God bestaat die polariteit niet. In de Bijbel komt dat ook nergens aan de orde. Dat vindt mede zijn reden in de heidense overwaardering van seksuele functies bij goden en godinnen. Denk maar aan de Kanaänitische vruchtbaarheidscultus. Hier werd alle nadruk gelegd op hun seksuele functie.

Verheven en nabij
Dat de Bijbel op diverse plaatsen gebruik maakt van het beeld God als Vader is begrijpelijk. Het laat een beeld zien van de vader-kindrelatie. En dat zijn de twee elementen die in de naam JHWH liggen opgesloten. Aan de ene kant is dat de verhevenheid van God boven de mens, die vraagt om een houding van ontzag en eerbied, aan de andere kant wordt in hetzelfde beeld ook de nabijheid en de zorg van God verwoordt, die om een houding van vertrouwen vragen.

Jan Verkerk